|
Dlaczego te trzęsienia ziemi, te prywatne końce świata mają w sobie powagę, patos (nawet jeśli niekiedy podszyty drwiną), a w każdym razie autentyczność, której brak ich imitacjom z następnego półwiecza? Nie powtarza się do woli katastrofy odwiecznego miasta ani sejsmograficznych jej zapisów. Mówiliśmy już o tym. Ale to nie jest powód jedyny. Nie jest nim także wspaniała bezinteresowność tamtego pokolenia, zastąpiona chłodną komercjalizacją późniejszych wygodnych amatorów nicości. Trzeba zwrócić uwagę na jeszcze jeden czynnik. Pierwsza abstrakcja, a także dadaizm, były tyleż otwarciem nowej epoki, ile punktem dojścia epoki dawnej, zamknięciem stuletniego z górą rozwoju. Pewne cechy dadaizmu biją w oczy, jako eksplozja, przygotowana przez romantyczne i modernistyczne fermenty. Mniej wyraźnie dostrzegamy tradycję, w której zakotwicza się alchemiczno-teozoficzne myślenie pierwszych abstrakcjonistów. Rozwinęło się ono w postaci bardzo podobnej jeszcze w XVIII wieku, wiążąc nię z pewnymi prądami oświeceniowego deizmu, a do szczytu fala wspięła »ię we wczesnym romantyzmie. Młodo zmarły niemiecki malarz Runge (1777-1810), który marzył o wielkim cyklu obrazów - chciał w nim zawrzeć „fantastyczny, muzyczny, abstrakcyjny poemat" o boskiej jedności wszechbytu - był w oczach przyjaciół reprezentantem „autentycznej mistyki i teozofii".
|